امام صادق(ع) : هیچ معجزه‌اى از معجزات انبیاء نیست مگر اینکه خداوند آن را به دست حضرت قائم(عج) براى اتمام حجت بر دشمنان ظاهر خواهد کرد
آخرین اخبار
صفحه اصلي > يادداشت 
اخبار > تغییر ذائقه‌ی مخاطب و دگردیسی در معادله‌ی پیام در عصر رسانه‌های تعاملی
 


index_726051.jpg
محمد زعیم زاده
تغییر ذائقه‌ی مخاطب و دگردیسی در معادله‌ی پیام در عصر رسانه‌های تعاملی
امروز و با پیشرفت تکنولوژی خصوصا با همگانی شدن افزونه های موبایلی و افزایش ضریب نفوذ شبکه های اجتماعی دو سویه ی تحت موبایل این تغییر مهم در رسانه به شکل جدی تر و در گستره ی بسیار بالا اتفاق افتاده است.

خبرنامه دانشجویان ایران: محمد زعیم زاده // "تغییر ذائقه ی مخاطب "این شاید مختصر ترین و البته نادقیق ترین بیان و فهم از آنچه اکنون در حوزه ی رسانه رخ داده است باشد ،فرآیندی که عده ای از جامعه شناسان و سیاست مداران از نتیجه ی انتخابات ایالات متحده آمریکا و پیروزی غیر منتظره ی دونالد ترامپ تا تبار شناسی رفتار نوجوان ها ی دهه ی هشتادی تا وضعیت آموزشی مدارس و دانشگاه ها و حتی تغییر در سبک زندگی و افزایش آمار طلاق و...را به آن ربط می دهند.

در این میان بعضی متخصصان امر برای ادعای خود فکت هایی هم آورده اند و ذیل مولفه ی گسترش سبک جدید ارتباطی در دوره ی مدرن و عصر شبکه های اجتماعی امور اجتماعی فوق را تحلیل کرده اند، بدیهی ست بررسی اینکه چقدر این فرضیه ها به واقعیت نزدیک است نیاز به تحقیق و پژوهش علمی روش مند دارد که خود خود مجالی دیگر می طلبد،اما شاید اینجا بتوان به یک سوال مقدماتی در این خصوص پاسخ داد. اینکه وقتی از رسانه های مدرن حرف می زنیم دقیقا داریم به چه مختصاتی و چه ویژگی های اشاره می کنیم ؟

دوره ی های ارتباطی را از جنبه ی تاریخی بر حسب تکنولوژی مورد استفاده در امر ارتباط می توان به چهار دوره ی اصلی تقسیم نمود.

نخست دوره ی ارتباطی رسانه های مکتوب با محوریت کتاب و روزنامه، دوم دوره ی ارتباطی شنیداری با محوریت رادیو، سوم دوره ی ارتباطی دیداری با محوریت سینما و تلوزیون و چهارم دوره ی ارتباطی دیجیتال با محوریت ارتباط تحت اینترنتی و تحت وب،در این میان عصر چهارم ارتباطی را از وجه مهمی که اتفاقا مورد بحث ما هم هست می توان به دو دوره ی ارتباطات دیجیتال یک سویه و ارتباطات دیجیتال دو سویه تقسیم کرد.

به نظر می رسد در خصوص سه دوره ی نخست ارتباطی نیاز به توضیح خاصی نباشد اما می تون مهم ترین مزیت نسبی ارتباط دیجیتال یک سویه را برخوردار بودن از مزیت ها ی هر سه دوره ی قبلی دانست به تعبیری ارتباط دیجیتالِ برخط ترکیبی از سه سبک ارتباط مکتوب،شنیداری و دیداری است.اما به نظر می رسد انقلاب و تحول اصلی در سبک های ارتباطی نه در عبور از  عصر رسانه ی دیداری و رسیدن به عصر ارتباط دیجیتال  بلکه در تغییر مدیوم رسانه از رسانه ی یک سویه به رسانه ی تعاملی یا دوسویه بوده است در باب ویژگی ها و تمایزات رسانه های تعاملی بررسی نکات زیر خالی از لطف نیست:

1-پیام گیرنده یا مصرف کننده محتوا خود تبدیل به پیام دهنده یا تولید کننده ی محتوا شده است:
می توان مدیای نسبتا فراموش شده ی وبلاگ را پدر جد رسانه های تعاملی و دوسویه ی فعلی دانست،برای اولین در وبلاگ بود که یک فرد عادی می توانست ایده ها، نظرات و تحلیل های خود را جدا از رسانه های بزرگ در بستری مستقل عرضه کند و ضمن اثر بخشی در فضای رسانه ای از نظرات و دیدگاه های مخاطبان هم استفاده نماید،وبلاگ در زمان اوج خود توانست تا حدی انحصار رسانه های بزرگ را به چالش بکشد و در اوج منازعات سیاسی و فرهنگی خارج از قیود متعارف در رسانه های کلاسیک به محلی برای تضارب آرا و افکار تبدیل شود، نمونه های موثری چون وبلاگ آهستان در کوران رقابت های انتخاباتی سال 88 مصداق خوبی برای رسانه های دوسویه در آن دوره بود.

امروز و با پیشرفت تکنولوژی خصوصا با همگانی شدن افزونه های موبایلی و افزایش ضریب نفوذ شبکه های اجتماعی دو سویه ی تحت موبایل این تغییر مهم در رسانه به شکل جدی تر و در گستره ی بسیار بالا اتفاق افتاده است. 

2-معادله ی پیام تغییر کرده است.
در سبک های کلاسیک ارتباطی، شکل گیری یک ارتباط به واسطه ی چهار عنصر ارتباطی ممکن بود،پیام،فرستنده ی پیام،گیرنده ی پیام و محمل انتقال پیام، چهار عنصر تشکیل دهنده ی معادله ی پیام در سبک های کلاسیک هستند،
اما در دوره ی رسانه های تعاملی و یا دو سویه با تغییر جایگاه دریافت کننده ی پیام عملا هر دوطرف پیام چه طرف ارسال کننده و چه طرف دریافت کننده در یک سطح قرار گرفته و هر دو به مخاطب و تولید کننده ی پیام دریافت بدل شده اند.از سوی دیگر محمل انتقال پیام که در مدل های کلاسیک تنها نوعی وسیله برای انتقال داده فرض می شد امروز خود به رسانه تبدیل شده است در واقع هر شبکه ی اجتماعی دیگر تنها یک ابزار برای انتقال نیست و تنها نقش ظرف را ندارد بلکه ساختار و مختصات هر شبکه فرهنگی را بر آن سوار کرده و آن رسانه را از یک ظرف به معجونی از ظرف و مظروف بدل کرده است.

3-کاهش اهمیت تکنولوژی در رسانه های تعاملی:
هم زمان با افزایش وابستگی زندگی اقشار مختلف مردم و برآورده شدن نیاز های آموزشی ،تجاری و فرهنگی مختلف از طریق اینترنت و بالا رفتن قابلیت تلفن های همراه و یکی شدن پوشش دادن بسیاری از نیاز های ارتباطی دیتا محور در قالب تلفن همراه ،ضریب نفوذ افزونه های موبایلی و شبکه های اجتماعی ذیل آنها به شدن افزایش یافته است.

از این رو تفاوت زیادی به لحاظ دسترسی به تکنولوژی میان اقشار مختلف وجود ندارد و هر کسی می تواند با امکاناتی قابل قبول فعالیتی در سطح مناسب در حوزه ی رسانه ها انجام بدهد،در واقع اگر در دوره های قبلی رسانه محمل انتقال پیام یکی از مهم ترین مزیت نسبی های رسانه های بزرگ بود امروز و با گستردگی و در دسترس بودن بالای  خرد رسانه های پیام رسان امکاانت یک رسانه کمتر نقش تعیین کنندگی در رقابت های رسانه ای دارد و عوامل دیگری مزیت اصلی یک رسانه ی موفق به شمار می روند .

4-اهمیت مضاعف کیفیت پیام :
همان گونه که پیشتر هم گفته شد در دوره ی رسانه ای جدید و در عرصه ی رسانه های تعاملی جدید معادله ی پیام دچار دگردیسی های جدی شده است از 4 عنصر ارتباطی اثر بخش در معادله ی پیام قدیم سه عنصر دچار دگردیسی مفهومی و یا کم اهمیتی مزمن شده است و آنچه در دوره ی جدید مزیت نسبی یک رسانه را نسبت به رسانه های دیگر شکل می دهد قوت و کیفیت پیام است،اگر روزی مک لوهان در نقد مدل های کلاسیک می گفت پیام رسان خود رسانه است امروز و در رسانه های مدرن تعاملی حتی پیام رسان هم آن اهمیت پیشین را ندارد و گاهی یک پیامک چند خطی دقیق و مفهوم دار و خوش فرم که توسط یک فرد در یک رسانه ی محدود و با کم ترین هزینه تولید شده است صد ها میلیون بار دیده می شود.

.قوت پیام و کیفیت یک پیام را می توان شامل دو وجه ملاحظات فرمی و قوت مفهومی دانست که خود کیفیتِ مفهومی شامل دو وجه عقل و منطق پشت پیام و قدرت برانگیزانندگی و احساسی پیام است،در واقع در دوره ی رسانه های تعاملی و دوسویه پیامی که واجد ویژگی های فوق باشد می تواند هم به خوبی تکثیر شود و هم در مخاطب خود اثر بخشی بیشتری داشته باشد.

5-تکثر رسانه ها:
اگر روزی در ایران فقط تلویزیون مرجعیت داشت و مثلا در هنگام پخش سریال" سال های دور از خانه "خیابان ها خلوت می شد یا اخبار سراسری حکم وحی مُنزل را داشت امروز و با حضور بیست و چند شبکه رسمی و صد ها شبکه ی غیر قانونی و مخاطب چهل میلیون نفری رسانه ها ی مجازی و شبکه های اجتماعی دو سویه،تکثر کم سابقه ای در رسانه ها پدیدار شده است. این تکثر البته تناظر معناداری با تکثر اجتماعی سیاسی گروه های مرجع در ایران دارد و این دو مولفه قرابت قابل توجهی با هم دارند 

6-غلبه ی خرد رسانه ها بر رسانه های بزرگ:
شاید مهم ترین مولفه ی رسانه ای در عصر جدید غلبه ی اثر بخشی خرد رسانه ها یا میکرو مدیاها بر رسانه های کلان باشد ،امروز بسیاری از اخبار تولیدی یا توزیعی رسانه های بزرگ بازپخش خبر های خرد رسانه ها از جمله شبکه های اجتماعی چون تلگرام و اینستاگرام و...است ،بسیاری از واکنش های مسئولان در رسانه های رسمی در پاسخ به مسائل مطرح شده در همین شبکه هاست ،همین مسئله سبب شده است بسیاری از کنش های مسئولان در مقابل پروژه های رسانه ای که از طریق همین خرد رسانه ها انجام می شود حالت انفعالی داشته باشد،در همین چند ماه اخیر و در مصادیقی چون فیش های نجومی ،تخلفات صورت گرفته در واگذاری املاک در تهران یا ماجرای قاری معروف و یا مسائل صندوق ذخیره ی فرهنگیان شاهد تاخیر جدی و واکنش منفعلانه ی دستگاه های رسمی نسبت به رسانه های غیر رسمی و خرد بودیم.

7-عدم امکان سانسور:
در شرایط تکثر و مرجعیت رسانه های تعاملی میان میزان سانسور اخبار در رسانه ها و اعتماد مخاطب به آن رسانه رابطه ی معکوسِ نمایی یا توانی وجود دارد ،روزگاری بودریار نظریه پرداز پست مدرن معتقد بود جنگ خلیج در سال های آغازین دهه ی 90  رخ نداده است و آنچه  رخ داده روایت فاکس نیوز و سی ان ان از اتفاقی ست که هیچ کس از آن خبر ندارد .اما آیا امروز می توان چنین تلقی از پدیده ها و نسبت آنها با رسانه داشت ؟

همه ی رسانه ها می دانند که در شرایط فعلی سانسور مخربِ میزان اعتماد به رسانه ی آنهاست ،اما آیا در این شرایط همه ی رسانه ها واقعیت را روایت می کنند ؟پاسخ به سوال دوم هم منفی است در شرایط کنونی هم رسانه ها سعی می کنند که ضمن مهندسی خبر و روایت یک فراواقعیت به شکل حرفه ای به تحریف اخبار نا همسو با منافع خود دست بزنند.

8-معادله ی ضریب نفوذ: یک پیام در دوره ی رسانه ای جدید،می تواند از دو منظر مورد ارزیابی قرار بگیرد نخست میزان مشاهده توسط مخاطب دوم میزان اثر بخشی بر مخاطب در واقع معادله ی ضریب نفوذ یک پیام از یک رابطه ی ضربی میان دو مولفه ی زیر تشکیل می شود به این معنا که اگر میزان هر کدام از این دو مولفه صفر باشد برآیند کلی معادله هم صفر است اگر پیامی به بازدید میلیونی یا بیشتر برسد ولی نتواند آرا و افکار مخاطب را در جهت مثبت جابجا کند ضریب صفر پیدا می کند و یا اگر اثر بخشی منفی داشته باشد به یک عدد منفی بزرگ می رسیم هم چنین اگر یک پیام اثر بخش اصلا دیده نشود تاثیر آن هم همان "تقریبا هیچ" معروف خواهد بود.

9-اهمیت پیام غیر مستقیم :
در شرایط تکثر رسانه ای در رسانه ی دوسویه و در حالی که مخاطب با انبوهی از پیام روبروست ،پیامی می تواند ضریب نفوذ بیشتری داشته باشد که از ساخت حرفه ای تری برخوردار باشد و بتواند پیام را در لایحه ی چندم و به شکل غیر مستقیم به مخاطب منتقل کند،به دو سریال شهرزاد و معمای شاه که اخیرا پخش شده است می تواند دو مثال خوب برای بررسی تطبیقی میزان موفقیت یک پیام رسان غیر مستقیم دانست در اثر اول لایه ی نخست فیلم یک درام عشقی تاریخی ست که کمک می کند که پیام اصلی که در لایه ی دوم مستتر شده و ظلم های یک دیکتاتور را تصویر می کند به جان مخاطب بنشیند ولی سریال معمای شاه یک مصداق تام و تمام از صریح گویی و تلاش برای گفتن همه ی پیام در لایه ی اول است.

البته ناگفته پیداست که میزان پیچیدگی در ارسال یک پیام باید با وضع و حال مخاطب هم پوشانی داشته باشد.

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج